Eşik Değerler ve Parasal Limitler: İhale Süreçlerine Etkileri

Eşik Değerler ve Parasal Limitlerin Tanımı ve Güncellenmesi

Eşik değer, idarelerin ihalelerde uygulayacağı kuralları belirleyen kanuni parasal sınırdır. Bu limitler yaklaşık maliyet büyüklüğüne göre tespit edilir. Yaklaşık maliyetin eşik değer karşısındaki konumu ilan sürelerini belirler. İhaleye katılım kuralları ve teklif hazırlama takvimi de bu tutarlara göre şekillenir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 67 nci maddesi, parasal limitlerin güncellenmesini hükme bağlar. Kanundaki eşik değerler her yıl Toptan Eşya Fiyatları Endeksi esas alınarak güncellenir. Güncelleme yetkisi Kamu İhale Kurumuna aittir. Kurum, yeni limitleri her yıl 1 Şubat tarihine kadar Resmî Gazete'de ilan eder. Güncellenen tutarlar 1 Şubat tarihinden itibaren yürürlüğe girer.

2025 Yılı Eşik Değer Tutarları

Kamu Alımları İzleme Raporu 2025 verilerine göre eşik değerler idare ve alım türlerine göre ayrılır. Bu tutarlar 1 Şubat 2025 ile 31 Ocak 2026 tarihleri arasında uygulanır:

• Genel ve özel bütçeye dâhil idarelerin mal ve hizmet alımlarında: 14.673.866,00 TL
• Kanun kapsamındaki diğer idarelerin mal ve hizmet alımlarında: 24.456.512,00 TL
• Kanun kapsamındaki bütün idarelerin yapım işlerinde: 538.046.863,00 TL

İdareler ihale sürecinde yaklaşık maliyeti bu sınırlara göre tartar. İstekliler de tekliflerini bu parasal sınırlar üzerinden kurgulanan kurallara göre hazırlar.

Dayanak: KİK Kamu Alımları İzleme Raporu

Bütçe Mevzuatı ve İdare Türlerine Göre Eşik Değer Uygulamaları

Eşik değerler, idarelerin bütçe yapılarına ve alım türlerine göre farklı uygulanır. 4734 sayılı Kanunun 8 inci maddesi bu ayrımın yasal çerçevesini çizer. Maddede genel bütçeli idareler ile katma bütçeli idareler için ayrı eşik değerler belirlenmiştir. Kanun kapsamındaki diğer idareler için ise daha yüksek tutarlar öngörülmüştür.

Mal ve hizmet alımlarındaki bu ikili ayrım, bütçe mevzuatındaki dönüşümden kaynaklanır. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10 Aralık 2003 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu kanun kamu maliyesindeki bütçe sınıflandırmasını temelden değiştirdi. Katma bütçe kavramı mevzuattan kaldırıldı ve özel bütçe yapısına geçildi.

Bu mevzuat değişikliğinin ihale uygulamasında doğurduğu tereddütler kanunla giderildi. 5018 sayılı Kanunda değişiklik yapan 5436 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesi açık kural koydu. Madde hükmüne göre katma bütçeli idarelere yapılan mevzuat atıfları özel bütçeli idarelere yapılmış sayılır. Bu kural, katma bütçeli iken özel bütçeli idare kapsamına alınan kurumları bağlar.

Kamu İhale Genel Tebliği md. 6.1.1, bu kuralın uygulamadaki sınırlarını çizer. 5018 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce kurulan idareler eski tabi oldukları eşik değerleri uygular. Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra kurulan idareler ise aynı bütçe statüsündeki emsallerinin eşik değerlerine tabi olur. İsteklilerin ihale sürecini takip ederken idarenin bütçe yapısını ve kuruluş tarihini birlikte incelemesi gerekir.

Dayanak: KİK Kamu Alımları İzleme Raporu

Eşik Değerlerin İhale İstatistiklerine Yansıması

Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan Kamu Alımları İzleme Raporu 2025 verileri, alımların parasal sınırlara göre dağılımını gösterir. Raporda yer alan istatistikler, 4734 sayılı Kanun kapsamında sonuçlanan sözleşmeleri kapsar. İhaleler hem sayısal adet hem de toplam parasal tutar yönüyle incelenir.

Adet ve Tutar Dağılımı

Kamu Alımları İzleme Raporu 2025 Tablo 1.17 verilerine göre 2025 yılında Kanun kapsamında 62.049 adet ihale yapıldı. İhale adetleri incelendiğinde alımların çok büyük kısmının eşik değerin altında kaldığı görülür. 2025 yılında sonuçlanan ihalelerin 53.766 adedi eşik değerin altındadır. Bu sayı toplam ihale adedinin %86,65'ine karşılık gelir. Eşik değerin üstünde kalan ihale sayısı ise 8.283 adettir. Eşik değer üstü ihaleler toplam sayının yalnızca %13,35'ini oluşturur.

Parasal tutar dağılımında ise adet oranlarının tam tersi bir tablo ortaya çıkar. 2025 yılında yapılan ihalelerin toplam sözleşme tutarı 2.448.049.642 bin Türk lirasıdır. Eşik değerin altındaki 53.766 adet ihalenin toplam tutarı 585.138.253 bin Türk lirası seviyesinde kalmıştır. Bu tutar, toplam harcamanın %23,90'ını oluşturur.

Buna karşılık eşik değerin üstündeki alımların toplam parasal tutarı 1.862.911.389 bin Türk lirasına ulaşmıştır. Böylece kamu ihale harcamalarının %76,10'u eşik değerin üstündeki ihalelere gitmiştir.

Bu veriler, kamu harcamalarının büyük kısmının az sayıdaki ihalede toplandığını belgeler. İstekliler yıl boyunca karşılaştıkları ihalelerin büyük çoğunluğunda eşik değer altı kurallarla işlem yapar. Fakat kamu bütçesindeki kaynağın yaklaşık dörtte üçü eşik değerin üstündeki ihaleler üzerinden harcanır. Eşik değer üstü ihalelere teklif veren istekliler çok daha büyük sözleşme tutarları için rekabet eder.

İhale Türlerine Göre Dağılım

Kamu Alımları İzleme Raporu 2025 Tablo 1.18 verileri, eşik değer üstü harcamaların sektör dağılımını gösterir. Eşik değerin üzerindeki alımlar yapım, hizmet, mal ve danışmanlık hizmeti olarak dört ana grupta toplanır. Tutar bazındaki paylar şu şekildedir:

• Yapım işleri: %69,27
• Hizmet alımları: %18,69
• Mal alımları: %11,59
• Danışmanlık hizmet alımları: %0,45

Veriler, eşik değer üstü parasal hacmin üçte ikisinden fazlasını yapım işlerinin oluşturduğunu gösterir. Yapım işleri toplam harcamada ilk sırada yer alır. Hizmet alımları %18,69 pay ile ikinci büyük harcama kalemidir. Mal alımları %11,59 oranıyla üçüncü sırada gelir. Danışmanlık hizmet alımları ise toplam parasal büyüklüğün yüzde birinden azını kapsar.

Dayanak: KİK Kamu Alımları İzleme Raporu

Döner Sermayeli İdarelerde Eşik Değer Uygulamaları

İdarelerin bütçe türleri, ihalelerde uygulanacak eşik değer sınırını doğrudan belirler. Genel bütçeli ve özel bütçeli idareler kendi alımlarını doğrudan yürütür. Ancak bu kurumlara bağlı döner sermayeli işletmeler de piyasadan mal ve hizmet temin eder. Bu noktada döner sermayeli birimlerin hangi eşik değere tabi olacağı sorusu doğar.

Döner sermayeli işletmeler kural olarak bağlı bulundukları idareden bağımsız bir tüzel kişiliğe sahip değildir. Bu durum ihale uygulamasında tereddütlere yol açabilir. Kamu İhale Genel Tebliği md. 6.1.2 bu konudaki uygulama esasını netleştirir. Tebliğ açıklamasına göre genel bütçeli ve özel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli kuruluşların alımlarında özel bir yöntem uygulanır.

Bu işletmeler ayrı tüzel kişiliğe sahip değildir. Buna rağmen 4734 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (a) bendinde ayrı bir idare olarak sayılmışlardır. Ayrıca bütçeleri de bağlı oldukları ana idareden ayrı tutulur.

Mevzuat, bütçenin ayrı olmasını ve kanundaki açık sayımı esas kabul eder. Bu sebeple genel veya özel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli kuruluşlar 4734 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (b) bendindeki eşik değere tabi tutulur. Bu kural yalnızca mal ve hizmet alımlarını kapsar. Yapım işlerinde bütün idareler için tek eşik değer geçerlidir. Ana idare genel bütçeli olsa dahi bağlı döner sermaye alımı 8 inci maddenin (b) bendi üzerinden yürütülür.

Döner Sermaye İhalelerinde İsteklilerin İncelemesi Gereken Hususlar

Eşik değer seviyesi idarelerin izleyeceği ihale usullerini doğrudan bağlar. Yaklaşık maliyetin eşik değerin altında veya üstünde kalması mevzuat hükümlerini farklılaştırır. İlan süreleri bu tutarlara göre hesaplanır. İhale ilanının nerede ve hangi araçlarla yayımlanacağı eşik değere göre belirlenir. Açık ihale usulü uygulansa dahi ilan süreleri eşik değer karşılaştırmasına göre uzar ya da kısalır.

Kamu İhale Genel Tebliği md. 6.1.2 hükmü isteklilerin hazırlık sürecini doğrudan etkiler. Teklif hazırlayan istekli, ihaleyi açan birimin döner sermaye işletmesi olup olmadığını idari şartnameden kontrol eder. İdarenin bütçe türü netleşince 4734 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (b) bendindeki eşik değer esas alınır.

İstekli, yaklaşık maliyetin bu sınırın neresinde kaldığını ilan sürelerinden ve şartname maddelerinden çıkarır. İdarenin bütçe statüsünü bilmek, teklif hazırlığında usul hatası yapılmasını önler. Genel bütçeli bir bakanlığın merkez teşkilatı ile o bakanlığa bağlı döner sermaye işletmesi aynı mal alımında farklı eşik kurallarına tabi olur. İstekliler bu nedenle idarenin unvanından önce bütçe yapısına ve kanuni statüsüne dikkat etmelidir.

Dayanak: Mevzuat — 4734, 4735, uygulama yönetmelikleri, KİK Genel Tebliği