İhalelere Katılmaktan Yasaklama Kararları: Kapsam ve Uygulama

İhalelere Katılmaktan Yasaklama Kararlarının Kapsamı

İhalelere katılmaktan yasaklama kararı idari bir yaptırımdır. Bu yaptırım, isteklinin belirli bir süre kamu ihalelerine teklif vermesini engeller. Kararın kapsamı dayandığı kanuna göre belirlenir.

Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.2 bu kapsamı netleştirir. Yasaklama kararları 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 58 inci maddesine göre verilir. Ayrıca 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 26 ncı maddesine göre de bu yaptırım uygulanır. Haklarında bu maddeler uyarınca karar verilen kişiler bütün kamu ihalelerinden menedilir. Yaptırım, 4734 sayılı Kanunun 2 nci ve 3 üncü maddelerindeki istisna ihalelerini de kapsar. Dolayısıyla yasaklanan gerçek veya tüzel kişiler istisna kapsamındaki alımlara da teklif veremez.

2886 Sayılı Devlet İhale Kanununa Göre Yasaklama

2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 84 üncü maddesine göre verilen kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.2 uyarınca bu yaptırım iki farklı biçimde uygulanır. İdare, yalnızca kendi yapacağı ihaleler için yasaklama kararı alabilir. Bunun yanında idare, 2886 sayılı Kanuna göre yapılan tüm ihaleleri kapsayan bir karar da verebilir.

Resmî Gazete’de yayımlanan metnin içeriği uygulama alanını doğrudan belirler:

• İdare belirli ihale türlerini belirtmişse, yasaklama yalnız o tür ihaleleri bağlar.
• İdare yalnızca kendi bünyesindeki ihaleler için karar almış olabilir. Bu durumda istekli başka kamu idarelerinin ihalelerine teklif verebilir.
• Karar 2886 sayılı Kanuna tâbi bütün ihaleleri kapsıyorsa, yasaklama tüm kamu idareleri için geçerli olur.

2886 sayılı Kanunun 85 inci maddesi uyarınca mahkemelerce verilen yasaklama kararları da aynı tebliğ kurallarına göre uygulanır.

Önceki İhale Mevzuatına Göre Verilen Kararlar

Bazı kamu kurum ve kuruluşları geçmişte 2886 sayılı Kanuna tâbi değildi. Bu kurumlar daha sonra 4734 sayılı Kanun kapsamına alındı. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.2 bu idarelerin geçmiş kararlarını düzenler. İdarelerin önceki mevzuatlarına göre verdikleri yasaklama kararları geçerliliğini korur.

Söz konusu kararlar metinde belirtilen süre, nitelik ve kapsamda uygulanır. Bu yaptırımlar yalnızca kararı alan idarenin kendi ihalelerinde hüküm doğurur. İstekliler diğer kamu idarelerinin yaptığı alımlara teklif sunabilir.

e-Form Düzenleme ve Kapsam Ayrımı

Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.2 ve md. 28.1.3 uyarınca kararlar Resmî Gazete’de yayımlatılır. İdareler bunun için standart e-formu eksiksiz doldurur.

E-form doldurulurken dayanak ve kapsam bölümü özenle seçilir. Tebliğ md. 28.1.3 uyarınca 4734 ve 4735 sayılı kanunlar kapsamındaki yasaklamalar bütün ihaleleri bağlar. İstisna alımları da bu kapsama girer. 2886 sayılı Kanuna veya özel mevzuata dayanan kararlarda ise kapsam değişebilir. Yasak yalnız ilgili idareyi ya da belirli ihale türlerini kapsayabilir. İdareler formdaki seçenekleri bu sınırlara göre işaretler. Uygulama Resmî Gazete’deki ilana göre yürütülür.

Dayanak: Mevzuat — 4734, 4735, uygulama yönetmelikleri, KİK Genel Tebliği

Yasaklama Kararlarının Verilme Süreci ve Süreleri

Yasaklama kararlarında idareler yasal sürelere uymak zorundadır. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 idarelere bu konuda açık sorumluluk yükler. Bakanlıklar ve kamu kurumları kararları gecikmeden almakla yükümlüdür. Bu dikkat hem ihale sürecinde hem de sözleşmenin yürütülmesinde gösterilir.

4734 sayılı Kanun’un 58 inci maddesine göre ihaleyi yapan idare kararı doğrudan tek başına veremez. İdare yasaklamayı gerektiren bir fiil tespit ederse durumu derhal yetkili makama bildirir. Bildirim, ilgili veya bağlı bulunulan bakanlığa yapılır.

Yasaklama Kararını Vermeye Yetkili Merciler

Yasaklama kararları idarenin bağlı olduğu yapıya göre farklı mercilerce alınır. 4734 sayılı Kanun’un 58 inci maddesi bu makamları sayar:

• İhaleyi yapan bakanlık veya ilgili ya da bağlı bulunulan bakanlık kararı verir.
• Bakanlık teşkilatında yer almayan idarelerde yetki o idarenin ihale yetkilisindedir.
• İl özel idareleri ile bunlara bağlı işletmeler hakkındaki kararları İçişleri Bakanlığı alır.
• Belediyeler ve bunlara bağlı birlik veya işletmelerde ise kararı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı verir.

Karar Alma ve Yayımlanma Süreleri

Kanun sürece ilişkin iki bağlayıcı süre öngörür. 4734 sayılı Kanun’un 58 inci maddesine göre karar, fiilin tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırkbeş gün içinde verilir. Yetkili makam bu kırkbeş günlük yasal süreyi aşamaz.

Alınan karar doğrudan yürürlüğe girmez. Karar, Resmî Gazete’de yayımlanmak üzere en geç onbeş gün içinde gönderilir. Kararın yürürlük tarihi Resmî Gazete’de yayımlandığı gündür.

Kamu İhale Kurumu yürürlüğe giren kararları merkezi bir sicilde toplar. Kurum yasaklılara ilişkin kayıtları tutar. İdareler bu kayıtları İhale Kontrol Sistemi üzerinden sorgular.

Fiillere Göre Yasaklama Süreleri

Yasaklama süresi işlenen fiilin türüne göre değişir. 4734 sayılı Kanun’un 58 inci maddesi bu yaptırımları iki temel gruba ayırır:

• Kanun’un 17 nci maddesinde sayılan fiilleri işleyenler hakkında bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar yasaklama kararı verilir. Yetkili merci süreyi fiilin niteliğine göre takdir eder.
• Üzerine ihale kaldığı halde usulüne göre sözleşme imzalamayanlar cezalandırılır. Mücbir sebep hali yoksa bu istekliler hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar yasaklama kararı verilir.

Bu kararlar genel nitelik taşır. İstekli, 4734 sayılı Kanun kapsamındaki istisna alımları dahil tüm kamu ihalelerinden menedilir. İstekliler yasak süresince hiçbir kamu ihalesine katılamaz.

Dayanak: Mevzuat — 4734, 4735, uygulama yönetmelikleri, KİK Genel Tebliği

Yasaklama Kararlarının Ortaklık Yapılarına Etkisi

Kamu ihalelerindeki yasaklama kararları tüzel kişinin tüzel kişiliğiyle sınırlı kalmaz. Yaptırım ortaklık yapısına ve ortakların diğer ticari girişimlerine de sirayet eder. Bu sirayet 4734 sayılı Kanunun 58 inci ve 4735 sayılı Kanunun 26 ncı maddelerine dayanır. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 sürecin kurallarını açıklar.

Tüzel Kişiden Ortaklara Yansıyan Yasaklama

Bir şirket hakkında yasaklama kararı çıktığında ortakların konumu şirket türüne göre belirlenir. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 iki ayrım yapar:

• Şahıs şirketleri: Hakkında karar verilen tüzel kişi şahıs şirketi ise ortakların tamamı yasaklanır.
• Sermaye şirketleri: Hakkında karar verilen tüzel kişi sermaye şirketi ise ortakların tamamı yasaklanmaz. Yaptırım yalnızca sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar hakkında uygulanır.

Sermaye şirketlerinde çoğunluk hissesi esas alınır. Yüzde elli ve altındaki hisseye sahip ortaklar yasaklama kapsamına girmez.

Ortaklardan Şirketlere Yansıyan Yasaklama

Yaptırım mekanizması ters yönde de işler. Hakkında yasaklama kararı bulunan bir kişinin ortak olduğu şirketler de bu karardan etkilenir. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 gereğince:

• Yasaklı kişinin ortak olduğu şahıs şirketleri doğrudan kamu ihalelerinden yasaklanır.
• Yasaklı kişinin ortak olduğu sermaye şirketlerinde ise pay oranına bakılır. Kişi sermayenin yarısından fazlasına sahipse şirket hakkında da yasaklama kararı verilir.

Bu düzenleme yasaklı kişilerin başka şirketler kurarak ihalelere katılmasını önler.

İdarenin Ortaklık Araştırması Yükümlülüğü

Ortaklık bağının tespiti isteklinin beyanı ile sınırlı değildir. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 uyarınca idareler beyan dışındaki ortakları da araştırır. İdareler bu amaçla ticaret sicil müdürlükleri ve ilgili meslek kuruluşlarıyla resmi yazışma yürütür. İdarelerin bu bilgileri toplaması uygulamanın doğruluğunu sağlar. Sürelerin aşılmaması için gerekli tedbirler vakit kaybedilmeden alınır.

Karar Sürecinde Uygulanan Geçici Yasak

Yasak fiil belirlendiği anda idari yaptırım başlar. İhale sürecinde yasak fiil işleyenler idarece o ihaleden çıkarılır. Bu yaptırım mevcut ihale ile bitmez. Yasaklama kararı yürürlüğe girene kadar istekli, aynı idarenin yapacağı sonraki ihalelere de katılamaz.

Tebliğ md. 28.3 idarelere İhale Kontrol Sistemi üzerinden teyit görevi yükler. Teyit işlemi kamu davası açılan kişileri de kapsar. İdareler tüzel kişi aday veya isteklilerin yüzde 50’den fazla hissesine sahip ortaklarını sistemden denetler. Teklifi imzalayan yetkililer de 4734 sayılı Kanunun 11 inci maddesi kapsamında aynı sistemden kontrol edilir.

Dayanak: Mevzuat — 4734, 4735, uygulama yönetmelikleri, KİK Genel Tebliği

Yasak Fiil ve Davranışlar ile İhaleden Men

4734 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi ihaleye katılamayacak olanları açıkça belirler. Mevzuat veya mahkeme kararıyla kamu ihalelerine katılması yasaklananlar hiçbir kamu ihalesine katılamaz. Bu kural bütün kanunlar kapsamındaki yasakları bağlar.

Kural belirli suçlardan hüküm giyenleri de kapsar. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlardan mahkûm olanlar ihalelere giremez. Örgütlü suçlardan ceza alanlar teklif veremez. Kamu görevlilerine rüşvet verme suçundan hüküm giyenler de kamu ihalelerinden menedilir.

Yasağa rağmen ihaleye girmek ayrı bir yaptırıma bağlanmıştır. 4734 sayılı Kanun'un 17 nci maddesinin (e) bendi bu durumu düzenler. 11 inci maddeye göre katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye girmek yasak fiil sayılır. Bu fiili işleyenler hakkında Kanun'un 58 inci maddesindeki cezai işlemler uygulanır.

İdareler teklifleri onaylamadan önce son bir denetim yapar. 4734 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesi gereğince ihale en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılır. İhale kararı onaylanmadan önce isteklinin yasaklılık durumu sorgulanır. İdare varsa ikinci en avantajlı teklif sahibi için de teyit alır. Alınan belge ihale onay belgesine eklenir. Yapılan sorgulamada iki istekli de yasaklı çıkarsa ihale iptal edilir.

Dayanak: KİK Kurul kararları (uyuşmazlık) — eski ASPX formu

Yasaklama Kararlarına İtiraz ve Kaldırılma Durumları

İhalelere katılmaktan yasaklama kararları kesin idari işlemlerdir. İstekliler bu işlemlere karşı idare mahkemelerinde doğrudan dava açabilir. Yargı sürecinde verilen kararların idarece uygulanması özel kurallara bağlanmıştır.

Yargı Kararlarının Kuruma Bildirimi

Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 (c) bendi açık bir bildirim görevi getirir. 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar kapsamında verilen kararlara karşı yargı yoluna başvurulabilir. İstekliler dava açtığında mahkemeler ara kararlar veya nihai kararlar kurar. Yargı mercilerince verilen her kararın bir örneği Kamu İhale Kurumuna gönderilir. Bu bildirimi kararı alan idare yapar. Kurum sicil kayıtlarını bu bildirimlere göre günceller.

Suç Teşkil Eden Fiiller ve Savcılık Bildirimi

Yasaklamaya yol açan kimi eylemler ceza mevzuatına göre de suç oluşturur. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 (ç) bendi bu durumu düzenler. 4734 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi ile 4735 sayılı Kanunun 27 nci maddesi idarelere bildirim yükümlülüğü verir. İdareler suç niteliğindeki fiilleri işleyenler hakkında derhal Cumhuriyet Başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunur. İdari yaptırım süreci ile adli ceza süreci birbirinden bağımsız ilerler.

Yürütmenin Durdurulması ve Yasaklılar Listesinden Çıkış

İstekli açtığı iptal davasında mahkemeden yürütmenin durdurulmasını talep edebilir. Mahkeme yürütmenin durdurulmasına veya işlemin tümden iptaline karar verebilir. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 (d) bendi bu kararların sicilden düşme usulünü açıklar.

Mahkeme yürütmenin durdurulması ya da iptal kararı verirse istekli bu kararı Kuruma iletir. İstekli kararın aslını veya onaylı suretini Kuruma sunar. Belge Kuruma ulaştığı anda kayıt düşülür. Kurum istekliyi yasaklılar listesinden derhal çıkarır. Kaydı silinen istekli yeniden kamu ihalelerine teklif sunabilir.

Resmî Gazetede Düzeltme ve İlan

Yasaklama kararları yargı kararıyla ya da idari işlemle kalkabilir. Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 (d) bendine göre süreç Kurum sicili ile son bulmaz.

Yasaklama kararı mahkeme kararıyla hükümsüz kalabilir. İdare de yaptığı hatayı fark edip kararını geri alabilir veya düzeltebilir. Bu hallerde durumun Resmî Gazete’de yeniden ilan edilmesi zorunludur. Düzeltme ilanını kararı veren idare yayımlatır. Böylece isteklinin durumu kamuoyuna ve diğer idarelere resmen duyurulur.

Sicil Kayıtlarının Düzenlenmesi

4734 sayılı Kanunun 53 üncü maddesi Kuruma merkezi bir sicil tutma görevi verir. Kurum Türkiye genelindeki tüm yasaklama kayıtlarını bu sicilde toplar.

Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.1.3 (e) bendi sicilin sıhhati için standart form şartı getirir. Kararlar rastgele metinlerle Resmî Gazete’ye gönderilemez. İdareler kararları standart e-formdaki alanları eksiksiz doldurarak hazırlar. Standart form kullanımı kişi ve vergi kimlik numaralarının karışmasını önler. Sicil kayıtları bu sayede hatasız işlenir.

Dayanak: Mevzuat — 4734, 4735, uygulama yönetmelikleri, KİK Genel Tebliği

Yasaklama Kararlarının Kayıt ve Takibi

E-Formun Doldurulması ve Yayımlanması

Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.1.3 gereğince idareler Kurum internet sitesindeki e-formu doldurur. Doldurulan formun çıktısı alınarak ilan edilmek üzere Resmî Gazete’ye gönderilir.

Formdaki bölümler Tebliğde belirlenen kurallarla doldurulur:

• Tebliğ md. 28.1.3(a) uyarınca 4734 ve 4735 sayılı Kanunlara dayanan kararlarda İhale Kayıt Numarası yazılır. İstisna kapsamındaki alımlarda da bu numara belirtilir. İhale Kayıt Numarası bulunmayan alımlarda alana “İhale Kayıt Numarası alınmamıştır” yazılır.
• Tebliğ md. 28.1.3(b) gereğince idare bölümüne kararı alan bakanlığın ismi yazılır. İdare bir bakanlığa bağlı değilse Kanunun 58 inci maddesindeki yetkili kuruluşun adı forma işlenir.
• Tebliğ md. 28.1.3(c) ve (ç) bentleri kimlik alanlarını belirler. Yasaklanan kişi gerçek kişi ise adı, soyadı ve T.C. kimlik numarası yazılır. Tüzel kişilerde vergi kimlik numarası girilir. Şirketin ticaret unvanı kısaltılmadan ticaret sicilindeki haliyle kaydedilir.
• Tebliğ md. 28.1.3(d) gereğince ortaklara ilişkin alanlar doldurulur. Şahıs şirketlerinde ortakların tamamı yazılır. Sermaye şirketlerinde sermayenin yarısından fazlasına sahip gerçek veya tüzel kişi ortakların bilgileri eklenir.
• Tebliğ md. 28.1.3(e) bendi uyarınca meslek odası bilgisi girilir. İstekli ticaret veya esnaf odasına kayıtlı değilse bu durum açıkça belirtilir.
• Tebliğ md. 28.1.3(f) uyarınca yasaklama süresi ay veya yıl olarak forma girilir. Dayanak bölümünde hangi Kanun uygulanmışsa ilgili kutu işaretlenir.

İhale Kontrol Sisteminden Teyit ve Sorgulama

Kamu İhale Kurumu yasaklılara ilişkin kayıtları merkezi sistemde güncel tutar. İdareler aday ve isteklileri ihale sürecinde bu kayıtlar üzerinden denetler.

Kamu İhale Genel Tebliği md. 28.3 uyarınca idareler aday ve isteklileri İhale Kontrol Sisteminden sorgular. İhale üzerinde bırakılan isteklinin yasaklı olup olmadığı bu sistemden kontrol edilir. Haklarında kamu davası açılmış istekliler de teyit sürecinde incelenir.

Teyit işlemi yalnızca birinci teklif sahibiyle sınırlı değildir. Bütün aday ve istekliler İhale Kontrol Sisteminden araştırılır. Tüzel kişi isteklilerin yüzde 50’den fazla hisseye sahip ortakları sisteme tek tek girilir. Teklifi veya başvuruyu imzalayan şirket temsilcileri de 4734 sayılı Kanunun 11 inci maddesi kapsamında sistem üzerinden sorgulanır. Bu sorgulama sonucunda yasaklı çıkan ortak veya yetkililer ihale dışı bırakılır.

Dayanak: Mevzuat — 4734, 4735, uygulama yönetmelikleri, KİK Genel Tebliği