Tekliflerin Değerlendirme Dışı Bırakılma Nedenleri: Kurul Kararları Ne Diyor?

Tekliflerin Değerlendirme Dışı Bırakılması ve Temel İlkeler

Kamu ihalelerinde teklifin değerlendirme dışı bırakılması, sunulan teklifin şartları karşılamaması halidir. İstekli, mevzuatta ya da ihale dokümanında aranan şartları sağlamazsa teklifi elenir. Kararı ihale komisyonu verir. Teklifi elenen istekli o ihalede dereceye giremez. İstekli, hazırlık sürecinde harcadığı zamanı kaybeder. Bazı ihlallerde isteklinin geçici teminatı da gelir kaydedilir. Bu yaptırımlarla karşılaşmamak için mevzuat hükümlerini ve Kamu İhale Kurulu kararlarını bilmek gerekir.

İhale sürecinde teklifler açıldıktan sonra ilk inceleme yapılır. Mevzuat hükümleri, şartnameye uygun bulunmayan tekliflerin doğrudan eleneceğini düzenler. Kamu İhale Kurulu kararlarına yansıyan ilkelere göre ihale komisyonu zarfları açar. İlk aşamada mevzuata veya dokümana aykırı teklifler elenir. Pazarlık usulüyle yapılan ihalelerde son yazılı fiyat teklifleri bu elemenin ardından istenir. Elektronik eksiltme yapılan işlerde de eksiltmeye yalnızca teklifi geçerli istekliler çağrılır.

İlk incelemede geçerli bulunan teklifler arasından ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif adayları seçilir. İdare, bu isteklilerin yeterlik ve katılım belgelerini ayrıntılı inceler. İhalede aşırı düşük teklif açıklaması isteniyorsa süreç genişler. Bu durumda inceleme yalnızca ilk iki istekliyle sınırlı kalmaz. Komisyon, sınır değerin altında kalan bütün isteklilerin tekliflerini ve belgelerini inceler.

Aşırı Düşük Tekliflerin Değerlendirilmesi ve Ret Nedenleri

İhale komisyonu, Kamu İhale Kurumu tarafından belirlenen yönteme göre sınır değeri hesaplar. Komisyon, aşırı düşük teklifleri şartnamenin 31'inci maddesine göre değerlendirir (KİK Kurul kararı 2025/UH.I-2926). Yapılan ilk değerlendirme sonucunda teklifi geçerli bulunan isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenir.

İstekliler, aşırı düşük teklif açıklamalarını EKAP üzerinden e-imza ile göndermek zorundadır. Açıklamasını EKAP üzerinden sunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir. Sunduğu açıklamaları idarece uygun bulunmayan isteklilerin teklifleri de elenir. İsteklinin sisteme yüklediği belgeler doğrudan değerlendirmeye alınır. İdare, mevzuatta öngörülen zorunlu haller dışında belgelerin fiziki olarak getirilmesini isteyemez.

İdare ihtiyaç duyup fiziki belge talep ederse istekli bu evrakı belirlenen makul sürede sunar. Belgeleri verilen makul sürede getirmeyen isteklinin teklifi reddedilir. Belgeleri sunuluş şekline aykırı teslim eden istekli de elenir. EKAP'a yüklenen belgeden farklı bir belge sunulursa teklif yine reddedilir. Bu fiilleri işleyen isteklilerin geçici teminatları gelir kaydedilir.

Aşırı düşük tekliflerin incelenmesinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38’inci maddesi esas alınır. İhale komisyonu, yaklaşık maliyete veya diğer tekliflere göre aşırı düşük olan fiyatları belirler. Komisyon, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden yazılı açıklama ister. Yazıda teklifin önemli görülen bileşenleri belirtilir.

İhale komisyonu aşırı düşük teklif açıklamalarını şu açılardan değerlendirir:

• İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,
• Seçilen teknik çözümler ve isteklinin kullanacağı avantajlı koşullar,
• Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü.

İhale komisyonu sunulan yazılı açıklamaları bu başlıklara göre inceler. Açıklaması yetersiz görülen isteklilerin teklifleri reddedilir. Verilen sürede açıklama yapmayan istekliler de elenir.

İdarenin istekliye gönderdiği açıklama isteme yazısı mevzuata uygun olmak zorundadır. Kamu İhale Kurulunun 2025/UH.I-2930 sayılı kararında bu husus ele alınır. Mevzuata aykırı açıklama isteme yazısı sağlıklı bir değerlendirme yapılmasını engeller. İdarenin hazırladığı yazıda önemli teklif bileşenleri açıkça yer almalıdır. Bu bileşenlerin bütün istekliler için aynı unsurları içermesi zorunludur. Açıklama yazısındaki eksiklikler ihalenin yeniden değerlendirilmesini gerektirir. Yapılan yeniden değerlendirme sonucunda açıklaması yetersiz bulunan isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır.

Kamu ihalelerindeki aşırı düşük teklif ve uyuşmazlık süreçleri resmi raporlara yansır. Kamu Alımları İzleme Raporu 2025 bu alandaki verileri içerir. Rapor; 01.01.2025 – 31.12.2025 tarihleri arasında yapılan kamu alımlarına ilişkin ihale sonuç, teyit, ilan, itirazen şikâyet, kurul kararı ve yasaklama bilgilerinden derlenen istatistikleri kapsar.

Dayanak: KİK Kurul kararları (uyuşmazlık) — eski ASPX formu

Numune ve Demonstrasyon Süreçlerindeki Kurallar

Kamu alımlarında ürünün uygunluğu bazen yalnızca yazılı belgeler üzerinden denetlenemez. İdare, ürünün teknik şartnameye uygunluğunu doğrulamak için numune veya demonstrasyon şartı getirir. Bu aşama biçimsel bir işlem değildir. Doğrudan teklifin geçerliliğini ve teminatı etkiler.

Kamu İhale Kurulunun 2025/UH.I-2926 sayılı kararında yer alan düzenlemeye göre, numune veya demonstrasyon değerlendirmesi bütün isteklilere uygulanmaz. Bu inceleme, ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci olması öngörülen teklifler için yürütülür. İhale komisyonu ilk iki sıradaki istekliyi belirler. Ardından bu isteklileri numune teslimine veya demonstrasyon işlemlerine çağırır.

Değerlendirme sıralı olarak ilerler. İlk iki sıradaki isteklilerden biri şartları karşılamazsa komisyon işlemi durdurmaz. Kararda aktarılan düzenlemeye göre komisyon, ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklifi tespit edene kadar incelemeyi sürdürür. Katılım ve yeterlik kriterlerini sağlamayan teklifler değerlendirme dışı bırakılır. Numune veya demonstrasyon değerlendirmesi başarısız bulunan istekliler de elenir. İdare, ret gerekçelerini ihale tutanağına açıkça yazar.

İsteklinin numune ve demonstrasyon yükümlülüklerini yerine getirmemesi ciddi sonuçlar doğurur. Kurul kararındaki hüküm kesindir. Numune veya demonstrasyon işlemlerini yerine getirmeyen isteklinin teklifi elenir. İdare bu isteklinin geçici teminatını gelir kaydeder. İncelemede başarısız olmakla işlemi hiç yapmamak farklı hukuki sonuçlar üretir. Başarısızlık teklifin elenmesine yol açar. Yükümlülüğü yerine getirmemek ise hem teklifin reddine hem de teminatın gelir kaydına neden olur.

İdarece fiziki sunumu istenen belgeler de aynı yaptırıma tabidir. Belgeleri verilen makul sürede sunmayan isteklinin teklifi reddedilir. Belgeleri sunuluş şekline aykırı getirenler elenir. EKAP üzerinden yüklenen belgeden farklı bir belge sunan istekli de değerlendirme dışı kalır. Bu durumların tamamında isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir.

Bu ihmaller mali kaybın yanında idari yaptırım da doğurur. Kurul kararında belirtildiği üzere; numune işlemlerini yapmamak ihale kararını etkileyecek davranış sayılır. Belgeleri süresinde getirmemek veya farklı belge sunmak da bu kapsama girer. Bu fiilleri işleyen istekliler hakkında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 17 nci maddesi hükümleri uygulanır. İdare, bu istekliler hakkında kamu ihalelerinden yasaklama sürecini başlatır.

Dayanak: KİK Kurul kararları (uyuşmazlık) — eski ASPX formu

Yeterlik Kriterleri ve Belge Sunumu

Kamu ihale sürecinde yeterlik belgeleri komisyon tarafından incelenir. İstekliler katılım ve yeterlik şartlarını bu belgelerle kanıtlar. Kamu İhale Kurulunun 2025/UH.I-2926 sayılı kararına göre, katılım ve yeterlik kriterlerini sağlamayan isteklilerin teklifleri elenir. Komisyon ret gerekçesini tutanağa bağlar.

İdarenin fiziki belge talep etmesi durumunda istekli belgeleri verilen makul sürede teslim eder. Belgeleri süresinde getirmeyen isteklinin teklifi elenir. Sunuluş şekline aykırı belge sunanlar da değerlendirme dışı bırakılır. EKAP'a yüklenen belgeden farklı bir belge getirilirse teklif reddedilir ve geçici teminat gelir kaydedilir. Bu fiiller 4734 sayılı Kanun'un 17 nci maddesi kapsamında işlem görür.

Tüzel Kişilerde Yetki ve Ortaklık Bilgileri

Tüzel kişi isteklilerin yetki ve ortaklık durumları doğrudan denetlenir. Kamu İhale Kurulunun 2025/UH.I-2913 sayılı kararına göre, teklif vermeye yetkili olunduğunu gösteren bilgiler EKAP üzerinden teyit edilir. İstekliler temsil ve ilzama ilişkin beyanlarını güncel tutar. Firmanın son durumunu yansıtmayan beyanlar eksiklik kabul edilir. Şirkette pay veya imza yetkisi değişmişse bu durum beyanlara işlenir. Sunulan bilgilerin güncel olmaması teklifin elenmesine yol açar.

İstekliler yeterlik bilgileri tablosunu eksiksiz doldurmak zorundadır. Firmanın MERSİS numarasının beyan edilmesi şarttır. Kamu İhale Kurulunun 2025/UH.I-2913 sayılı kararında belirtildiği üzere, yeterlik bilgileri tablosunda MERSİS numarasına yer verilmemesi doğrudan bir eksikliktir.

Ortaklara ait iş deneyim belgelerinin kullanımı özel şartlara bağlıdır. Kamu İhale Kurulunun 2025/UH.I-2913 sayılı kararında bu kurallar açıklanır. Şirkette nevi değişikliği yapılmışsa ortaklık durumu titizlikle incelenir. Tüzel kişi istekli, ortağının iş deneyim belgesini kullanıyorsa ortaklık ilişkisi kesintisiz sürmelidir. Bu ortaklığın ihale ilan tarihinden geriye doğru en az 1 yıl devam etmesi şarttır. İstekliler ortaklık durumunu yeterlik bilgileri tablosunda beyan eder. EKAP sistemindeki kayıtların da bu bilgileri doğrulaması gerekir. Ortaklık payı ve görev dağılımı sistemde görünmüyorsa yeterlik şartı karşılanmamış sayılır. İhale komisyonu bu eksiklikleri doğrudan ret sebebi kabul eder.

Dayanak: KİK Kurul kararları (uyuşmazlık) — eski ASPX formu

Kanun'un 10 uncu Maddesi Kapsamındaki Yasaklılık Durumları

İhale komisyonu teklif zarflarını açarak teklif mektuplarını denetler. İlgili mevzuatın 12'nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, 11'inci maddenin birinci fıkrasına göre uygun bulunmayan teklifler değerlendirme dışı bırakılır.

Pazarlık usulünde son teklif verme aşamasına yalnızca ilk incelemede elenmeyen istekliler geçer. Elektronik eksiltme de yalnızca geçerli teklif sahipleriyle yapılır. Teklifi uygun bulunmayan istekli bir sonraki aşamaya dahil edilmez.

İlk incelemenin ardından mevzuatın ikinci fıkra hükmü uygulanır. İdare, ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif sahibini belirler. Bu isteklilerin ihaleye katılım belgesindeki bilgileri incelenir. İnceleme, idari şartnamedeki kriterlere göre yapılır. Sınır değerin altında teklif bulunan ihalelerde aşırı düşük teklif sorgulaması devreye girer. Bu durumda inceleme yalnızca ilk iki istekliyle sınırlı kalmaz. Sınır değerin altında kalan bütün isteklilerin teklif ve belgeleri incelenir.

Teklif geçerliliği vergi ve prim borcu durumuna da bağlıdır. Kamu İhale Genel Tebliği'nin 17 nci maddesi bu alanı düzenler. Madde, 4734 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasına dayanır.

4734 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi uyarınca, kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan istekliler ihale dışı kalır. Bu hüküm, Türkiye'deki veya isteklinin kendi ülkesindeki mevzuata göre uygulanır.

Aynı fıkranın (d) bendi kesinleşmiş vergi borcunu düzenler. Türkiye'de veya isteklinin yerleşik olduğu ülkede kesinleşmiş vergi borcu olan istekliler ihale dışı bırakılır. Borç kontrolünde ihale tarihi esas alınır.

Elektronik ihalelerde istekli, Birim Fiyat Teklif Mektubu e-formunu imzalar. İstekli bu form ile yasal şartları sağladığını kabul eder. İstekli; ihale tarihinde Kanun'un 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e), (g) ve (i) bentlerindeki durumlarda bulunmadığını beyan eder. Süreç boyunca bu durumlara girmeyeceğini de taahhüt eder.

Taahhüt metninde bildirim şartı bulunur. İstekli, anılan fıkranın (c) ve (d) bentleri hariç olmak üzere durumunda değişiklik olursa idareye derhal bilgi verir. İdareye gerekli belgeleri sunacağını kabul eder. Prim ve vergi borçlarında ise ihale tarihi bağlayıcıdır.

İhale üzerinde kalan istekli sözleşme öncesinde durumunu tevsik eder. İstekli, mesleki faaliyetini odaya kayıtlı olarak sürdürdüğünü sözleşmeden önce belgeler. Bu belgenin ihale tarihi itibarıyla geçerli olması şarttır. İstekli ayrıca Kanun'un 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (e) ve (g) bentlerinde sayılan hallerde bulunmadığını kanıtlar. Belgeler mevzuata ve ihale dokümanına uygun olmak zorundadır. Beyan ile tevsik belgeleri arasında fark çıkarsa teklif elenir. Bu durumda isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilebilir.

Dayanak: KİK Kurul kararları (uyuşmazlık) — eski ASPX formu

İtirazen Şikâyet Süreci ve Kısmi Teklifli İhalelerde Sözleşme

Teklifi elenen istekli idareye şikâyet başvurusunda bulunabilir. İdarenin cevabını uygun bulmayan istekli Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet başvurusu yapar. Başvuru süreci devam ederken idareler sözleşme imzalayamaz. Bu yasak, telafisi güç zararların önüne geçmek için uygulanır. Ancak kuralın işleyişi ihalenin türüne göre değişir. Tekliflerin bir bütün olarak sunulduğu ihalelerde tüm sözleşme işlemleri durur. Kısmi teklife açık ihalelerde ise işleyiş farklıdır.

Kısmi Teklife Açık İhalelerde Sözleşme Süreci

Kısmi teklife açık ihalelerde her kısım bağımsız bir ihale kabul edilir. İstekliler kısımların tamamına ya da bir kısmına teklif verebilir. İhale komisyonu her kısmı kendi içinde ayrı değerlendirir. Doğal olarak anlaşmazlıklar da genellikle tek bir kısma yönelik ortaya çıkar.

Kamu İhale Genel Tebliği md. 16.4.4 bu süreci düzenler. Kamu İhale Genel Tebliği md. 16.4.4'e göre, kısmi teklife açık ihalelerde şikâyet veya itirazen şikâyet başvurusu yapılırsa başvuru sonuçlanmadan sözleşme imzalanamaz. Bu yasak yalnızca uyuşmazlığa konu olan kısmı bağlar. İdare, incelemesi süren kısım için sözleşme sürecini durdurur. Kurum veya idare nihai kararı verene kadar o kısım bekletilir.

Kamu İhale Genel Tebliği md. 16.4.4 kuralın istisnasını da belirtir. Başvuruya konu edilmeyen diğer kısım, kalem veya gruplar için sözleşme imzalanabilir. Bu kural kamu hizmetinin aksamasını önler. Hak kaybı doğmasını da engeller. Tek bir kısma itiraz edilmesi diğer kısımların sözleşme sürecini durdurmaz.

İstekliler Açısından Sürecin Yönetimi

Kısmi teklife giren firmaların operasyonel planlamayı doğru yapması gerekir. Bir istekli birden fazla kısma teklif vermiş olabilir. Bir kısımda elenip itiraz yoluna başvurabilir. Başka bir kısımda ise en avantajlı teklif sahibi çıkabilir.

İtiraza konu edilen kısımda süreç uzar. İstekli bu kısım için geçici teminat süresini takip eder. Şikâyet konusu yapılmayan kısımlar ise normal ihale takviminde ilerler. İdare bu kısımlar için sözleşmeye davet yazısı gönderebilir. İstekli, itiraz var diye diğer kısımların da duracağını varsaymamalıdır.

Tebligatlardan başvurunun hangi kısmı kapsadığı kontrol edilmelidir. İstekli yalnızca hak aradığı kısma odaklanır. İdarenin de şikâyet edilmeyen kısımları gerekçesiz biçimde bekletme yetkisi bulunmaz. Mevzuat, itirazlı kısımlar ile itirazsız kısımların ayrımını açıkça yapar.

Dayanak: Mevzuat — 4734, 4735, uygulama yönetmelikleri, KİK Genel Tebliği

Teklif Hazırlığında İhale Komisyonu Değerlendirmeleri

Kamu ihalelerinde tekliflerin değerlendirme dışı kalması çoğunlukla usul eksikliklerinden kaynaklanır. İstekliler süreç boyunca mevzuat adımlarını doğrudan uygulamak zorundadır.

Aşırı düşük teklif sorgulamasında açıklamalar EKAP üzerinden e-imza ile iletilir. İdare ihtiyaç duymadıkça fiziki evrak istemez. Talep halinde ise belgelerin makul sürede ve EKAP'taki haliyle eksiksiz sunulması gerekir. Belgeleri süresinde getirmemek veya farklı belge sunmak teklifin reddine yol açar. Bu durumda isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir. Kanun'un 17 nci maddesi kapsamında yaptırım uygulanır.

Numune ve demonstrasyon talepleri teklifin kaderini belirler. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen isteklinin teklifi elenir ve geçici teminatı gelir kaydedilir. Ürünün teknik değerlendirmede başarısız olması ise teklifin elenmesi sonucunu doğurur; bu gerekçeler tutanağa işlenir.

Yeterlik belgelerinde MERSİS numarası ve güncel temsil yetkileri eksiksiz bulunmalıdır. Ortağın iş deneyim belgesi kullanılıyorsa, geriye doğru kesintisiz bir yıllık ortaklık şartı EKAP üzerinden tevsik edilmelidir.

Kanun'un 10 uncu maddesi kapsamındaki kesinleşmiş vergi ve sosyal güvenlik borçları ihale tarihi itibarıyla elenme nedenidir. İstekli, Birim Fiyat Teklif Mektubu e-formundaki taahhütlerini ihale üzerinde kaldığı takdirde sözleşme öncesinde tevsik etmekle yükümlüdür. Belgelerdeki aykırılıklar teklifin elenmesine ve teminatın gelir kaydına yol açar. Sürecin her adımında idari şartname ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınır.